Kruiskerk met de toren

Gravure Gravure-03

Links een gravure uit 1723 getiteld: 'De kerk te Koudum in de grietenije van Hemelummer Oldevaert'. De gravure rechts is omstreeks 1790 gemaakt door Jan Bulthuis. De kerk is waarschijnlijk gebouwd in de 16de eeuw. Het poortje met de ingang en de toren dateren uit de 17de eeuw. De tekening uit 1723 geeft niet de juiste verhoudingen aan want de spits van de toren was langer dan het muurwerk. In totaal moet de toren bijna 70 meter hoog zijn geweest, meer dan tweemaal de huidige toren. Het muurwerk mat 95 voet en de spits 105 voet. Grietman Douwe Hessels van Epema nam het initiatief voor de bouw die drie jaar heeft gekost, van 1614 en 1617. Alleen al voor het fundament waren 180.000 stenen nodig. De muren aan de onderkant waren 7 voet dik (ong. 2,40 m). De toren fungeerde door de hoogte en de hoge positie van zeven meter boven het omringende land, als landmerk voor de schepen op de Zuiderzee en het zeilen op de Vliestroom. Pierius Winsemius beschreef in 1622 de nieuwe toren in detail.

Uitsnede van een paskaart van de Zuiderzee uit 1735, waarop de toren van Koudum staat aangegeven.

In 1822 raakte de spits door blikseminslag in brand, doch de kloeke Koudumers Hendrik Jaspers van der Heide ( ong. 40 jaar) en Gosse Sjoerds Zaagsma (ong. 60 jaar) klommen naar boven en wisten het brandende hout af te hakken en zo de brand meester te worden. Dit was niet de eerste brand, vijf jaar eerder was er ook al brand in de toren geweest. Het verslag van de brand in de toren staat in de Overijsselsche courant van 25 jan. 1822.

Leeuwarder courant 23 maart 1827.

Leeuwarder courant 17 aug 1830

Bredasche courant 21 aug. 1830.

Staatscourant 30 aug. 1830

Leeuwarder courant 1 nov. 1831

Ruim twee eeuwen na de bouw was de bouwkundige staat van kerk en toren niet al te best meer. Er moest nodig iets gebeuren. De natuur heeft zich er toen mee bemoeid, want in 1830 rukte een stevige wind de spits eraf. Deze kwam boven op een huis terecht, dat totaal vernield werd. De haan belandde op de zolder van een ander huis. Restauratie was geen optie en in juli van 1831 werden de kerk en toren voor afbraak verkocht en in dat zelfde jaar werden bestek en voorwaarden gemaakt voor de bouw van een achtkantige kerk met koepeltoren.