Het onderstaande knipsel komt waarschijnlijk uit de Balkster Courant, maar zoals bij vele knipselverzamelingen die Histoarysk Koudum heeft ontvangen, zijn ook hier de bron en de datum helaas niet vermeldt. Het moet ongeveer 1970 zijn geweest. De reden voor het uitknippen is duidelijk want het is een bijzonder verhaal over negen bakkers, allemaal gevestigd in of vlakbij de Hoofdstraat, die kennelijk allemaal een bestaan hadden. De schrijver is oud-bakker Theunis Muizelaar (1903-1976). Hij nam de bakkerij in de Kninebuert over van zijn vader Folkert, maar ging later in de zaak bij zijn broer Willem, die een boekhandel had in de Kninebuert en later in de Hoofdstraat. Op de foto hieronder staat Theunis links.
Aan de situatie met negen bakkers kwam een einde in 1920 toen 4 collega's gingen samenwerken onder de naam Centrale Bakkerij Het Ideaal, vanuit het bedrijf van Mensonides, Hoofdstraat 11. Jetske Leenstra - De Jong (1917-2015) herinnerde zich uit haar jeugd zeven bakkers: 'Theunis Muizelaar, Eeuwke Mensonides (nu bakkerij De Vries), Jouke van der Veer (nu bakkerij Van der Molen), Evert Couperus, Bokke Kloosterman, Sjoerd Heins en Klaas de Vries (Bulte Nijs 113 (dec. 2000). In 1955 waren er nog altijd minstens zes: De Vries, Roelevink, De Jong, Van der Veer, Klijnstra en Stoker. Anno 2025 is Bakkerij de Vries als enige overgebleven. Deze bakkerij bestond nog niet in Muizelaars jeugd, althans niet onder de naam De Vries. De overgrootvader van de huidige generatie begon een eeuw geleden, in 1926, op het adres Hoofdstraat 72, zie hierna. Toen bakker Gerrit Klijnstra omstreeks 1983 stopte is Bakkerij de Vries verhuisd naar Hoofdstraat 5. Op dit adres was in Muizelaars jeugd geen bakkerij gevestigd, maar later wel, toen Jetske Leenstra jong was, want zij noemt Eeuwke Mensonides (1891-1951) als bakker op dit adres.
Bakker Jan de Jong zat in 1955 op Hoofdstraat 41, dit pand is afgebrand in 1962 en De Jong is toen gestopt als bakker. Dit is waarschijnlijk dezelfde zaak als nummer 3 Groenhof, in het stuk van Muizelaar (zie hierna). Sijbren Venema schrijft namelijk over de panden en hun bewoners van de Hoofdstraat in dichtvorm: 'Yn twaen dielt waard d’ oare wente, Fan de dames Hornstra. Bakker Groenhout it stik nei ûnderen, En Pier Aukema nei boppen ta.' Uit het verslag van de brand blijkt dat de zolders van de bakkerij en die van het belendende pand waren gescheiden door een houten schot.
Koudum had in Muizelaars jeugdjaren ook een stekenbakker; een steek is een hard stukje suikerwerk, zoals een Haags Hopje.
|
|
KOUDUM. De bakkerij van L. Roelevink - vroeger Jeremias Heins - js per 1 mei verkocht aan de 4 bakkers die nu nog in Koudum over zijn. T. w.: O. Stoker, G. Klijnstra, H. v.d. Molen en K. de Vries. Het is misschien 50 jaar geleden, dat er hier nog 9 bakkers waren, die ook alle 9 ventten en zelfs nog venters hadden. Uw verslaggever was toen zelf bakker en bezocht zaterdags alleen al tussen de 80 en 90 klanten. Was het dan een wonder dat wij bijv. zaterdags bij één klant, een huishouding van 3 mensen, met z'n zevenen aan de deur kwamen. Ik verkocht daar jaar in jaar uit één krentestukje 0.25 en een rol beschuit 0.13, samen 0‚38. Even iets uit de historie: Nogal verscheidene lezers vragen ons of we niet wat meer uit ‘t verleden willen schrijven, doch daar voel ik me werkelijk nog te jong voor, misschien later eens. Wel wil ik ze wat tegemoet komen en zo nu en dan iets over vroeger te schrijven. Zoals gezegd vroeger 9 bakkers. Bij mijn vroegste herinneringen waren dat Jotje Hoekstra, waar nu Klaas de Vries woont, Jeremias Heins, waar nu L. Roelevink woont, Klaas Groenhof, waar Sinnema nu zijn kapsalon heeft, Jan Huizinga, dat huis is geen zakenpand meer, het is verbouwd en wordt bewoond door mevr. Sj. v.d. Meer-Schaper, J. H. Visser, daar is nu de horlogerie gevestigd van mevr. R. Attema-Pries. Even heb ik daar nog gekend Theunis v.d. Zee als bakker. Sijbolt Mensonides woonde waar nu H. v.d. Molen gevestigd is. Daar tegenover woonde Sjouke v.d. Veer, nu is het kapper Voerman. Op de Konijnebuurt waren twee bakkers t. w.: Pieter Zijlstra, Oene Ypma verkoopt er nu groenten en fruit. O. Stoker heeft nu de plaats ingenomen van eerst F. Muizelaar en later Th. Muizelaar. Als bijzonderheid vertellen we dat bakker Jan Huizinga ook een drankslijterij had. Deze week vertelde iemand ons, in verband met het artikel over „de laatste zelfstandige kruidenier”, weet je nog wel dat wij vroeger op Snakke, achter de smederij van Gebr. Pries langs, bij Ype Ietsje kwamen, om voor een cent mosterd te halen? Die mensen hadden een mosterdmolen. Ook hadden zij een „steke”bakkerij. Het is haast niet te geloven, voor één cent mosterd, daar moest men voor uit de kamer komen en in een meegebracht kommetje deponeerde Ietsje ons dan met een eetlepel de mosterd. De tijden die men beleeft hebben alle hun mooie en minder mooie herinneringen, doch wat de verdienste betreft was het treurig gesteld, ook bij de heel kleine middenstand. Doch daarover, misschien later. |
Hieronder volgen tussen aanhalingstekend de negen zinnen uit het verhaal over de bakkers, in volgorde, beginnend vanaf de Symkewyk. Achter elke zin is informatie toegevoegd zoals het bijbehorende adres en de bakkers die er in de loop van ruim honderd jaar gewerkt hebben.
1. 'Jotje Hoekstra, waar nu Klaas de Vries woont'; Hoofdstraat 72. Dit pand is afgebrand en vervangen door een nieuwe bakkerij. Met Klaas de Vries doelt Muizelaar waarschijnlijk op de vader van bakker Uilke de Vries die anno 2025 is gevestigd op Hoofdstraat 5. Klaas was ook bakker net als zijn vader die dezelfde naam had.
2. 'Jeremias Heins, waar nu L. [Lolke] Roelevink woont'; Hoofdstraat 44. De bakkerij van Jeremias Heins stond rechts naast wat nu de bakkerssteeg heet. Op het raam boven de deur op onderstaande foto staat J. Heins bakkerij. Jeremias was de tweede generatie in deze bakkerij. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Sjoerd.
3. 'Klaas Groenhof, waar Sinnema nu zijn kapsalon heeft'; Hoofdstraat 39. Links op de foto hieronder, uit het eerste kwart van de 20ste eeuw, de gevel van het zuidelijke deel van het pand. In dit deel zat Pier Aukema. De bordjes op de gevel geven de indruk dat het inderdaad een winkelpand is. De bakkerij van Groenhof zat in het noordelijke deel, dat nu het adres Hoofdstraat 41 heeft.
 |
 |
De scheiding tussen de beide delen van het pand was ongeveer ter hoogte van de handkar op de foto links.
4. 'Jan Huizinga, dat huis is geen zakenpand meer, het is verbouwd en wordt bewoond door mevr. Sj. v.d. Meer-Schaper. Als bijzonderheid vertellen we dat bakker Jan Huizinga ook een drankslijterij had'; Smidsweg 6. Later was deze bakkerij van Evert Couperus. Na het overlijden van Evert heeft zijn vrouw Grietje de bakkerij tot haar overlijden voortgezet. Lolke Roelevink was de laatste jaren de bedrijfsleider en deze nam na het overlijden van Grietje de bakkerij over en weer later de bakkerij van Sjoerd Heins (Hoofdstraat 44).
Helaas is er van het pand uit die tijd geen foto beschikbaar.
5. 'J. H. [Jakkele] Visser, daar is nu de horlogerie gevestigd van mevr. R. Attema-Pries, even heb ik daar nog gekend Theunis v.d. Zee als bakker'; Hoofdstraat 29. Op deze foto staat Jakkele Visser onder het uithangbord van zijn bakkerij.
6. 'Sijbolt Mensonides woonde waar nu H. v.d. Molen gevestigd is': Hoofdstraat 11. Mensonides vestigde zich hier in 1899, eerder was hij in de Kninebuert gevestigd. Jouke van der Veer nam het bedrijf over van Mensonides. Na hem kwam Keuning in het pand en daarna Hendrik van der Molen. Anno 2025 is er een ijssalon gevestigd. Merkwaardig genoeg was Eeuwke Mensonides (1891-1951), de zoon van Sijbolt, bakker op Hoofdsraat 5 en niet in de Centrale bakkerij.
7. 'Daar tegenover woonde Sjouke v.d. Veer, nu is het kapper Voerman', Hoofdstraat 8. Sjouke Joukes van der Veer (1876-1940) is de vader van de hiervoor genoemde Jouke, die later Mensonides overnam. Volgens Sybren Venema, in een gedicht over de bewoners van 'de Buorren', waren achtereenvolgens drie broers Van der Veer bakker in dit pand Hoofdstraat 8: 'Dan kaam Van der Veer, de bakker, Earst wie’t Jan en letter Sjouke en Jouke, Bruorren folgen elkoarren op'. Jan (1868-1940) en Sjouke (1876-1940) hadden geen broer Jouke, maar wel een broer die Pieter (1873-1907) heete en bakker was. Hun ouders waren Jouke Jacobs van der Veer en Lijsbeth Jans de Boer.
Helaas is er niet een duidelijke foto van Hoofdstraat 8 uit de tijd dat de Van der Veer's daar bakker waren.
8. 'Op de Konijnebuurt waren twee bakkers t. w.: Pieter Zijlstra, Oene Ypma verkoopt er nu groenten en fruit'; Verlengde Hoofdstraat 1. Het eerste pand links is Verlengde Hoofdstraat 1.
9. 'O. Stoker heeft nu de plaats ingenomen van eerst F. Muizelaar en later Th. Muizelaar'; Verlengde Hoofdstraat 11. Bakkerij Muizelaar, later Stoker was gevestigd in het op een na laatste pand links van de bovenstaande foto.
Jan de Vries, december 2025
