Middenstanders spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven. Als klant rekent u er op dat zij de producten kunnen leveren die u nodig heeft. Zij brengen nieuwe producten onder de aandacht, steunen het verenigingsleven en zorgen voor levendigheid. Middenstanders hebben een druk bestaan, daarbij is het niet altijd eenvoudig om het iedereen naar de zin te maken, wat kruidenier Andries Hoekema (1904-1982) eens de verzuchting ontlokte:
In winkel is moai,
Mar je moasten gjin klanten hawwe
Toch genoot ook Andries van de bedrijvigheid, want na zijn pensionering kwam hij dagelijks in winkel om koffie te zetten voor het personeel en de laatste nieuwtjes te horen. Klanten en winkels kunnen niet zonder elkaar. En middenstanders kunnen ook niet zonder collega’s, ook al zijn ze elkaars concurrent. Juist dit spanningsveld zorgt voor aantrekkingskracht en scherpte. De klant zoekt niet alleen efficiëntie, dat blijkt wel uit de vele spontane gesprekken die ze voeren in de winkelstraat.
Met de bakkers ging het van negen naar één in een eeuw tijd, net als dat er één slager en één groenteman overbleef. Helaas weten we niet hoeveel winkeliers kruidenierswaren verkochten in 1926, ook daar bleef er één over, die tevens bakker, slager, melkboer, drogist, slijter, postkantoor, bloemist en groenteman is. In 1926 had Koudum minstens 92 winkeliers, inclusief kappers etc. Dit blijkt uit een verzoek aan de gemeente om de winkeltijden te reguleren, van drogist Foeke van der Sluis, namens 91 andere winkeliers. Het kwam er door met acht tegen drie stemmen. Voortaan waren alle winkels op zondag gesloten, op de andere dagen om 20.00 uur, maar op zaterdag om 22.00 uur (Nieuwsblad voor Friesland, 16 nov. 1926).
Middenstanders willen graag aandacht voor hun producten, ze zitten niet te springen om persoonlijke aandacht, al zullen ze, net als iedereen, waardering voor hun werk op prijs stellen. Koudumer middenstanders staan mede om die reden centraal tijdens de vierde expositie van Histoarysk Koudum, ‘Een Eeuw Koudumer Middenstand’, die te zien zal zijn in Galerie Lytse Skientme vanaf 22 januari tot 14 februari 2026, op donderdag tot zaterdag van 13.00 tot 17.00.
Omdat het onmogelijk is om alle middenstanders individueel te belichten, ook al omdat er domweg geen informatie is over diverse bedrijven, moest de expositiecommissie zich beperken. In 2025 en 2026 vallen de eeuwfeesten van de Firma Gebroeders Muizelaar en Bakkerij de Vries. Minder bekend, hoewel het al sinds 2016 op de website van Histoarysk Koudum staat, is het 150 jarig bestaan van Autobedrijf Kemker in 2025.
Uit het laatste jubileum blijkt al dat het thema van de tentoonstelling ruim genomen is. Gaandeweg bleek tijdens de voorbereiding dat meer bedrijven een eeuw hebben bestaan, zoals de Firma Dokkum, de Firma R. Munniksma, de Firma S. H. de Jong en het kruideniersbedrijf van Jelle Romkes de Jong. Ook zit er al een eeuw een slager in hetzelfde pand in de Hoofdstraat. Enkele dorpsgenoten noteerden hun herinneringen aan middenstanders van ongeveer een eeuw geleden.
Dit zijn de belangrijkste ingrediënten van de nieuwe expositie, naast herinneringen aan middenstanders die binnenkwamen na de oproepen in o.a. Bulte Nijs. Histoarysk Koudum heet u van harte welom en nodigt u uit om uw herinneringen aan Koudumer Middenstanders te delen door verhalen en voorwerpen mee te nemen bij uw bezoek.
De expositiecommissie: Sytske Dijkstra, Jelle van der Meulen, Tineke Munniksma, Els Runia, Jan de Vries.
De expositie is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van:
Het ondernemersfonds van de Koudumer ondernemers
Bas Backerstichting
